Khi nhắc đến cải lương, nhiều người thường nghĩ ngay đến vọng cổ hay những tuồng tích quen thuộc, nhưng đằng sau đó là cả một hệ thống bài bản chặt chẽ và giàu giá trị văn hóa.
Góp mặt trong chương trình Kính Đa Chiều tập 60, thạc sĩ Vương Hoài Lâm (nhóm Hiếu Văn Ngư) sẽ cùng host Phương Uyên mang đến góc nhìn đa chiều về “bài bản cải lương”, từ cách gọi quen thuộc đến những giá trị cốt lõi trong loại hình nghệ thuật này.
Mở đầu chương trình, thạc sĩ Vương Hoài Lâm cho biết “bài bản cải lương” thực chất là cách gọi thuận miệng của công chúng, trong khi thuật ngữ chính xác hơn là bài bản tài tử – nền tảng âm nhạc quan trọng tạo nên sức sống của sân khấu cải lương.
Theo đó, cải lương không chỉ đơn thuần là một hình thức biểu diễn mà là loại hình sân khấu tổng hợp, hình thành vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX trong bối cảnh giao thoa văn hóa mạnh mẽ. Sự xuất hiện của kịch nói phương Tây, với cách thể hiện gần gũi đời sống, góp phần tạo điều kiện để cải lương ra đời như một bước chuyển mình từ truyền thống sang hiện đại.
Trước đó, các loại hình sân khấu như chèo, tuồng hay hát bội mang nhiều yếu tố ước lệ, đòi hỏi người xem phải hiểu được hệ thống biểu tượng đặc trưng. Trong khi đó, kịch nói lại phản ánh đời sống theo cách trực diện, dễ tiếp cận hơn. Từ nền tảng này, các nghệ sĩ Nam bộ kết hợp với nhạc tài tử để tạo nên cải lương – một loại hình vừa mang tính dân tộc, vừa gần gũi với công chúng.
Bên cạnh đó, chương trình cũng làm rõ mối quan hệ giữa cải lương và đờn ca tài tử Nam bộ. Nếu cải lương là phần sân khấu thì nhạc tài tử chính là cốt lõi âm nhạc, được phát triển từ nhạc cung đình và dần cải biên để phù hợp với đời sống thường nhật. Sự kết hợp giữa lời ca và nhạc đệm tạo nên tính tự sự, giúp cải lương trở thành phương tiện biểu đạt cảm xúc sâu sắc.
Không dừng lại ở phạm vi trong nước, cải lương còn tiếp nhận ảnh hưởng từ nhiều nguồn âm nhạc phương Đông như Đài Loan, Quảng Đông, thậm chí cả tân nhạc, từ đó làm phong phú thêm hệ thống bài bản. Những sáng tác dựa trên nền tảng nhạc tài tử như vọng kim lang hay phi vân điệp khúc góp phần tạo nên diện mạo đa dạng cho loại hình nghệ thuật này.
Clip Thạc sĩ Vương Hoài Lâm giải mã nguồn gốc khái niệm “Bài bản cải lương”:
Thông qua những phân tích của thạc sĩ Vương Hoài Lâm, chương trình mở ra cách nhìn rõ ràng hơn về “bài bản cải lương”, không chỉ là những gì thể hiện trên sân khấu mà còn là cả một hệ thống âm nhạc, văn hóa được hình thành và phát triển qua thời gian.
Chương trình Kính Đa Chiều tập 60 với chủ đề “Bài bản cải lương” cùng host Phương Uyên và thạc sĩ Vương Hoài Lâm sẽ phát sóng vào lúc 18h50 trên VTV9. Chương trình do VTV9 phối hợp Jet Studio thực hiện.
Hảo VŨ
