Câu Chuyện Cuộc Sống tuần này tiếp tục lên sóng chia sẻ với những câu chuyện: Hơn thua trong hôn nhân và những hệ lụy, Gieo mầm nhân cách cho trẻ từ những bài học không lời, Giáo dục kỹ năng sinh tồn từ gia đình.
Hơn thua trong hôn nhân và những hệ lụy
Hôn nhân vốn là hành trình của sự đồng hành, sẻ chia và cùng nhau vun đắp hạnh phúc. Thế nhưng trong xã hội hiện đại, không ít mái ấm lại vô tình biến thành một “đấu trường” ngầm giữa hai người phối ngẫu. Ai kiếm nhiều tiền hơn? Ai hy sinh vì gia đình nhiều hơn? Ai đúng, ai sai trong mỗi lần bất đồng?
Khi việc phân định thắng – thua trở thành một thói quen cố hữu, cái giá phải trả không chỉ là những vết thương lòng tích tụ, mà còn là sự đổ vỡ của một gia đình. Trong đời sống vợ chồng, bất đồng quan điểm là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, thay vì ngồi lại tìm giải pháp, nhiều cặp đôi lại biến mọi câu chuyện – từ chi tiêu, việc nhà, nuôi dạy con cái đến quan hệ đối nội đối ngoại – thành lý do để chứng minh “tôi đúng, anh/chị sai”. “Vợ chồng tôi thường tranh cãi xem ai đóng góp nhiều hơn. Tôi thấy vừa đi làm vừa chăm con quá vất vả, còn chồng lại gánh áp lực kinh tế. Cả hai đều muốn chứng minh gánh nặng của mình lớn hơn, và mâu thuẫn bắt đầu tích tụ từ đó”, một người vợ chia sẻ.
Nhiều người khi nóng giận thường hành xử theo cảm tính, xem mình là nạn nhân duy nhất và sẵn sàng dùng những lời nói công kích, đào lại lỗi lầm cũ trong quá khứ để “hạ gục” đối phương. Dù cuộc tranh cãi có dừng lại, sự tổn thương và cảm giác bị phủ nhận vẫn ở lại, tạo nên khoảng cách vô hình kéo hai người xa nhau.
Tâm lý hơn thua kéo dài chính là mồi lửa đốt cháy sự gắn kết trong gia đình, để lại những hệ lụy nặng nề. Khi không được lắng nghe và tôn trọng, người trong cuộc sẽ thu mình lại để tự bảo vệ bản thân. Họ chọn cách im lặng, giảm chia sẻ, sống chung dưới một mái nhà nhưng tâm trí hoàn toàn “lệch sóng”. Ngôi nhà mất đi vai trò là nơi chốn an toàn và bình yên, thay vào đó là không khí căng thẳng, ngột ngạt bao trùm. Trẻ em sống trong môi trường cha mẹ liên tục đối đầu dễ rơi vào trạng thái bất an, sợ hãi (không biết phải về “phe” ba hay “phe” mẹ), thậm chí tự trách bản thân. Nghiêm trọng hơn, trẻ sẽ vô thức học theo lối ứng xử tiêu cực này trong các mối quan hệ tương lai.
Chuyên gia tâm lý – Thạc sĩ Lê Thị Minh Hoa nhận định: Trong hôn nhân, người thắng trong các cuộc cãi vã chưa chắc đã là người có lợi. Bạn có thể thắng về lý lẽ, nhưng cái nhận về lại là một người bạn đời tổn thương và một cuộc hôn nhân kiệt quệ. “Trước khi tranh cãi, hãy tự vấn: Mục tiêu ban đầu khi chúng ta nắm tay nhau xây dựng mái ấm là gì? Nếu là để gắn kết và phát triển, thì việc thắng thua hoàn toàn không có giá trị”, chị gợi ý.
Để xây dựng một mối quan hệ giao tiếp lành mạnh, các cặp vợ chồng có thể thực hành 3 nguyên tắc vàng: Sẵn sàng xin lỗi khi sai, dũng cảm thừa nhận thiếu sót thay vì cố chấp bảo vệ cái tôi. Tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận rằng đối phương có góc nhìn, tư duy và thói quen không giống mình. Lấy giải pháp làm trung tâm, khi có bất đồng, thay vì quy chụp lỗi lầm, hãy cùng đưa ra các giải pháp và tôn trọng đề xuất của đối phương vì mục tiêu chung.
Một cuộc hôn nhân bền vững không được xây dựng từ những “chiến thắng cá nhân”, mà tựa vào sự thấu hiểu, cảm thông và khả năng nắm tay nhau vượt qua sóng gió. Đôi khi, lùi một bước hay nhường nhịn một lời trong lúc nóng giận không phải là yếu thế hay thua cuộc, mà là minh chứng cho một tình yêu đủ lớn – biết đặt hạnh phúc gia đình lên trên cái tôi ích kỷ.
Clip: https://www.youtube.com/watch?v=2r4Lhx2fH1c
Gieo mầm nhân cách cho trẻ từ những bài học không lời
Có những bài học vô giá mà cha mẹ không cần phải uốn nắn bằng muôn vàn lời răn dạy, nhưng con trẻ vẫn ghi nhớ và mang theo suốt cuộc đời. Đó có thể chỉ là hình ảnh ba chủ động vào bếp sau giờ làm, mẹ vui vẻ xới bát cơm ấm nóng, hay đơn giản là cả gia đình cùng quây quần bên mâm cơm chiều. Chính những điều tưởng chừng rất đỗi bình dị ấy lại đang âm thầm xây nền đắp móng cho nhân cách, thế giới quan và lòng nhân ái của đứa trẻ.
Không ít bậc phụ huynh cho rằng chỉ cần thường xuyên nhắc nhở, răn đe hay đăng ký cho con tham gia các lớp học kỹ năng sống là đủ để trẻ hiểu về tinh thần trách nhiệm. Thế nhưng đối với tâm hồn trẻ thơ, những gì chúng mục kích mỗi ngày mới là thứ có sức thuyết phục và lay động mạnh mẽ nhất.
Khi quan sát thấy cả bố và mẹ cùng nhau đi làm về, cùng xắn tay áo dọn dẹp, nấu ăn hay quét nhà, trẻ sẽ tự động hấp thụ bài học về sự bình đẳng và tôn trọng. Trẻ hiểu rằng trong gia đình không có “việc của riêng ai”, mỗi thành viên đều có vai trò và trách nhiệm đóng góp như nhau.
Việc nhìn thấy bố mẹ hỗ trợ, nương tựa nhau từ những điều nhỏ nhất giúp trẻ biết quan tâm đến cảm xúc của người xung quanh một cách hoàn toàn tự nhiên. Trẻ tiếp nhận bài học về sự bình đẳng và trách nhiệm không phải từ lớp học kỹ năng hay bài giảng trên trường, mà từ chính cha mẹ – những người thầy đầu tiên và suốt đời của con.
Giai đoạn từ 0 đến 6 tuổi được xem là “thời điểm vàng” để gieo mầm nhân cách cho trẻ. Thay vì đòi hỏi con phải biết yêu thương qua những câu khẩu hiệu khô khan, hãy để con nhìn thấy tình yêu đó qua cách cha mẹ đối xử với nhau khi gia đình vui vẻ, lúc giận hờn hay khi có người ốm đau.
Trong nhịp sống hiện đại hối hả, nhiều gia đình dần rời xa gian bếp. Tư duy “ăn đâu cũng được, ăn gì cũng xong” vô tình làm phai nhạt đi sợi dây liên kết giữa các thế hệ. Thực tế, độ “ấm” của một mái nhà phụ thuộc rất nhiều vào lửa bếp. Bữa cơm chiều là cơ hội hiếm hoi để các thành viên gạt bỏ áp lực công việc, học hành, ngồi lại chia sẻ những trải nghiệm trong ngày. Trẻ được lắng nghe câu chuyện của người lớn, học cách lắng nghe, biết ơn những món ăn ngon và cảm nhận được sự ấm áp từ tình thân.
“Con nghĩ khi mọi người cùng giúp đỡ nhau thì sẽ đỡ mệt hơn và ai cũng vui. Con cũng muốn phụ ba mẹ làm những việc nhỏ trong nhà”. lời chia sẻ mộc mạc của một em nhỏ khi được cùng cha mẹ chuẩn bị bữa ăn.
Giáo dục nhân cách cho con trẻ không nằm ở những triết lý xa vời mà bắt đầu từ chính không khí gia đình mỗi ngày. Khi cha mẹ sống đúng với những giá trị mình muốn truyền dạy – biết sẻ chia, biết lắng nghe và đối xử tử tế với nhau – đứa trẻ sẽ tự khắc soi vào “tấm gương” đó để trưởng thành.
Một gia đình tràn ngập tình yêu thương và sự tôn trọng không chỉ là bệ phóng giúp trẻ phát triển tâm lý lành mạnh, mà còn góp phần nuôi dưỡng một thế hệ biết sống tử tế, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng trong tương lai.
Clip: https://www.youtube.com/watch?v=BCbqh_idtys
Giáo dục kỹ năng sinh tồn từ gia đình
Cha mẹ nào cũng mong muốn con yêu được lớn lên trong môi trường an lành, rời xa mọi rủi ro nguy hiểm. Thế nhưng, cuộc sống luôn tiềm ẩn những bất ngờ khó đoán và người lớn không thể ở bên cạnh để che chở, bảo vệ con mọi lúc, mọi nơi. Thay vì làm bao bọc quá mức hay làm thay con mọi việc, món quà vô giá nhất mà cha mẹ có thể trao cho con chính là kỹ năng sinh tồn. Việc giúp trẻ biết quan sát, phán đoán, giữ bình tĩnh và đưa ra quyết định đúng đắn khi đối mặt với nguy hiểm sẽ biến các kỹ năng ấy thành phản xạ tự nhiên, tạo bệ phóng để trẻ tự tin khám phá thế giới.
Không ít tình huống bất ngờ có thể xảy ra trong sinh hoạt hàng ngày: đi lạc ở nơi đông người, bị người lạ tiếp cận, sự cố chập điện, cháy nổ, kẹt thang máy hay tai nạn nhỏ… Gia đình chính là “trường học” đầu tiên giúp trẻ nhận diện nguy cơ và rèn luyện các kỹ năng ứng phó cơ bản. Thông tin định danh, ghi nhớ họ tên, số điện thoại của cha mẹ, địa chỉ nhà để cung cấp cho người đáng tin cậy (như chú công an, bảo vệ) khi bị lạc. An toàn thiết bị và sinh hoạt, nhận biết các nguy cơ về điện (ổ cắm bị hở, không tự ý cắm thiết bị), phân biệt thực phẩm an toàn/không nên ăn, cách tiếp xúc an toàn với động vật. Quyền từ chối và bảo vệ bản thân, không đi theo người lạ, biết nói “KHÔNG” và kiên quyết từ chối khi cảm thấy bản thân bị đe dọa hoặc mất an toàn.
Thạc sĩ – Chuyên gia tâm lý Lê Thị Khuyên nhận định, yếu tố then chốt nhất trong kỹ năng sinh tồn là khả năng giữ bình tĩnh. Khi gặp sự cố, phản xạ tự nhiên của trẻ là hoảng sợ, khóc lóc và mất kiểm soát. Cha mẹ cần hướng dẫn con cách hít thở sâu, quan sát môi trường xung quanh để tìm sự trợ giúp thay vì hoảng loạn.
Để biến kiến thức thành phản xạ, cha mẹ có thể giáo dục con theo từng giai đoạn phát triển. Từ 3 tuổi, dạy trẻ khả năng tự bảo vệ cơ bản như nhận diện người lạ, tập nói “không” khi người lạ đụng chạm hoặc rủ rê. Từ 4 tuổi, hướng dẫn các kỹ năng ứng phó khẩn cấp, tập cho con ghi nhớ và thực hành gọi các số điện thoại cứu hộ như 114 (cứu hỏa), 115 (cấp cứu). Từ 5 tuổi trở lên, rèn luyện tính tự lập an toàn như kỹ năng bơi lội, tự thay quần áo, nhận biết thức ăn ôi thiu/lạ và cách ứng phó khi ở nhà một mình.
Kỹ năng không thể hình thành chỉ qua vài lời nhắc nhở sáo rỗng hay những buổi học lý thuyết ngắn ngủi. Để trẻ biến kiến thức thành bản năng, vai trò đồng hành của cha mẹ là vô cùng quan trọng. Học qua các tình huống giả định, cha mẹ hãy cùng con chơi trò đóng vai: “Nếu bị lạc trong siêu thị con sẽ làm gì?”, “Nếu thang máy ngừng hoạt động con cần bấm nút nào?”. Việc thực hành trong môi trường an toàn giúp trẻ dạn dĩ và tích lũy phản xạ thực tế. Làm tấm gương về sự bình tĩnh, trẻ nhỏ có xu hướng sao chép hành vi của người lớn. Khi gặp sự cố bất ngờ trong gia đình, cách cha mẹ ứng xử bình tĩnh, xử lý vấn đề khoa học sẽ là bài học trực quan nhất cho con. Trao quyền và chấp nhận sai sót, học cách buông tay để con tự làm những việc vừa sức. Cho phép con trải nghiệm, tự giải quyết vấn đề của bản thân và rút kinh nghiệm từ chính những vấp ngã nhỏ.
Không ai có thể theo chân con suốt cả cuộc đời, nhưng cha mẹ hoàn toàn có thể trang bị cho con chiếc lá chắn vững chắc nhất để tự bảo vệ mình. Mỗi kỹ năng được rèn luyện hôm nay chính là một lớp bảo vệ an toàn cho con trước những sóng gió của ngày mai. Hãy bắt đầu từ những bài học nhỏ nhất ngay trong chính căn nhà của mình.
Clip: https://www.youtube.com/watch?v=s1W8OG8YprM
Câu Chuyện Cuộc Sống là chương trình có thời lượng 7-9 phút khai thác thông tin đa chiều, khách quan về các vấn đề đời sống xã hội đang được công chúng quan tâm. Bằng những cuộc đối thoại ngắn kết hợp video dàn dựng, phóng sự phản ánh, Câu Chuyện Cuộc Sống làm khơi gợi lên những chủ đề đang được xã hội quan tâm như: đạo đức gia đình, trách nhiệm với xã hội, pháp luật, pháp lý, văn hóa, an toàn sống của những cá nhân, tập thể điển hình,…
Bên cạnh đó, Câu Chuyện Cuộc Sống còn chia sẻ những ý kiến phân tích, đánh giá từ các chuyên gia, những suy ngẫm, trăn trở về các sự kiện, vấn đề trong xã hội đã, đang và sẽ diễn ra. Đồng thời, chương trình còn tạo nên kênh thông tin phản biện, định hướng dư luận xã hội, mang đến những kỳ vọng về sự tốt đẹp, an lành và hướng thiện.
Câu Chuyện Cuộc Sống phát sóng vào lúc 19:50 Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu hàng tuần trên kênh THVL1. Chương trình do Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long phối hợp Jet Studio thực hiện.
Gia Anh
