Câu Chuyện Cuộc Sống tuần này tiếp tục lên sóng chia sẻ với những câu chuyện: Dạy con trẻ phân biệt đúng sai; Làm thế nào để “giữ lửa” trong các mối quan hệ?; Gia đình – ‘Chìa khóa’ đẩy lùi trầm cảm ở trẻ.
Dạy trẻ phân biệt đúng sai
Trong hành trình nuôi dạy con cái, nhiều bậc cha mẹ thường dốc hết thời gian, tâm sức để dạy con biết đọc, biết viết, biết học hành chăm chỉ. Thế nhưng, có một điều quan trọng không kém để định hình nên nhân cách của một đứa trẻ chính là: Dạy con biết đâu là điều đúng để làm và đâu là điều sai cần tránh.
Mạng xã hội phát triển như vũ bão mang đến một lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày. Trẻ em phải tiếp xúc với đủ loại video trên mạng, lời ăn tiếng nói, cách hành xử của người lớn xung quanh. Đáng lo ngại là ở lứa tuổi này, các em chưa đủ khả năng sàng lọc, dễ bắt chước theo các hành vi lệch chuẩn vì tò mò hoặc nghĩ đó là điều bình thường. Nếu không được định hướng từ sớm, trẻ sẽ hình thành những tư duy lệch lạc, chạy theo lối sống thực dụng, vật chất mà chính cha mẹ cũng khó lòng nhận ra.
Khi con làm sai, phản ứng bản năng của không ít phụ huynh là quát mắng, áp đặt hoặc dùng hình phạt. Chị Nguyễn Thị Hương (TP.HCM) chia sẻ: “Trước đây mình hay quát mắng con, chỉ nói là không được làm thế này, không được làm thế kia mà không giải thích. Dần dần, mình thấy con có vẻ chống đối hơn”.
Thực tế, việc la mắng không giúp trẻ hiểu rõ bản chất vấn đề mà chỉ gieo rắc sự sợ hãi. Để tránh bị phạt, trẻ sẽ hình thành tâm lý nói dối, đối phó chứ không thực sự tâm phục khẩu phục. Bên cạnh đó, một chướng ngại lớn khác trong gia đình chính là sự thiếu đồng nhất. Cha mẹ bất đồng quan điểm: Khi cha dạy một đằng, mẹ bảo một nẻo, đứa trẻ sẽ rơi vào trạng thái bối rối, không biết ai đúng ai sai để nghe theo. Nhà trường và gia đình “lệch pha”: Khi cách giáo dục giữa thầy cô và cha mẹ không có sự đồng bộ, trẻ sẽ mất phương hướng trong việc định vị các chuẩn mực giá trị.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Ngọc Vui cho biết: “Não bộ của trẻ hình thành từ rất sớm, cần giúp con phân biệt đúng sai ngay từ những năm tháng đầu đời qua các tình huống cụ thể thường nhật. Khi các con càng lớn, tư duy độc lập phát triển thì việc tác động sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều”.
Trẻ con là những “camera chạy bằng cơm”, chúng quan sát và học hỏi rất nhanh từ hành vi của người lớn. Nếu cha mẹ thường xuyên nói dối, nóng nảy hay cư xử thiếu tôn trọng người khác, trẻ sẽ mặc định đó là chuẩn mực sống và lặp lại y hệt. Vì vậy, không có sự dạy dỗ nào tuyệt vời hơn là sự làm gương. Thay vì chỉ nói suông bằng lý thuyết, cách cha mẹ hành động, đối nhân xử thế hàng ngày chính là tấm gương phản chiếu để trẻ hình thành nên nếp sống văn minh, biết phân định đúng sai rõ ràng.
Việc dạy trẻ không cần những bài học vĩ mô, to tát mà bắt đầu ngay trong các tình huống nhỏ nhặt mỗi ngày: khi con tranh giành đồ chơi, nói dối, cư xử thiếu lễ phép hay làm tổn thương người khác. Thay vì nổi giận, cha mẹ cần bình tĩnh lắng nghe, dành thời gian trò chuyện để nắm bắt dòng suy nghĩ, thái độ và cảm xúc của con trước một vấn đề. Giải thích hậu quả cho con biết tại sao hành vi đó là sai, nó ảnh hưởng đến người khác thế nào thay vì chỉ buông lời cấm đoán. Chỉ cho con cách sửa sai, khuyến khích con biết xin lỗi và tự chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Một phụ huynh khác bày tỏ sự thay đổi tích cực: “Khi con làm sai, mình nói cho con về hậu quả và hướng dẫn con cách giải quyết. Mình thấy con hiểu chuyện hơn, biết tự nhận lỗi và điều chỉnh hành vi. Quan trọng là con không sợ hãi mà luôn sẵn sàng chia sẻ với ba mẹ”.
Khi trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, thấu hiểu và sẻ chia, các em sẽ chủ động mở lòng về những khó khăn, băn khoăn của mình. Một đứa trẻ lớn lên trong tình yêu thương, sự tôn trọng và được định hướng đúng cách sẽ luôn tự tin, biết đồng cảm và sống có trách nhiệm. Ngược lại, những đứa trẻ thiếu thốn sự quan tâm rất dễ trở nên thu mình hoặc mất phương hướng trong xã hội hiện đại.
Dạy con phân biệt đúng sai không phải bằng sự trách mắng hay áp đặt, mà bắt đầu từ sự yêu thương, lắng nghe và làm gương của cha mẹ mỗi ngày. Gia đình chính là nền tảng đầu tiên và vững chắc nhất để nuôi dưỡng nên những đứa trẻ tử tế, biết nhận lỗi và dũng cảm vững bước trước mọi áp lực cuộc sống.
Clip: https://www.youtube.com/watch?v=rOvCqm8NXmg
Làm thế nào để “giữ lửa” trong các mối quan hệ?
Trong hành trình của cuộc đời, mọi mối quan hệ từ tình yêu, hôn nhân cho đến tình bạn, đồng nghiệp đều phải trải qua những giai đoạn thử thách. Sau thời gian đầu đầy mật ngọt và hào hứng, chúng ta thường rơi vào một giai đoạn gọi là “bảo hòa” – nơi mọi thứ dần trở nên quá quen thuộc. Đôi khi, chính sự bận rộn và những lo toan thường nhật khiến chúng ta quên mất việc phải chăm sóc, trân trọng người bên cạnh.
Nhiều người thường lầm tưởng rằng một mối quan hệ lâu năm sẽ tự khắc bền vững theo thời gian. Sự chủ quan này chính là con dao hai lưỡi. Thực tế cho thấy, rạn nứt của một chuyện tình hay một cuộc hôn nhân thường không đến từ những mâu thuẫn, cãi vã lớn hay biến cố chấn động. Nó bắt đầu một cách rất âm thầm từ việc thiếu lắng nghe, thiếu chia sẻ và dần xem sự hiện diện của đối phương là điều hiển nhiên.
Ban đầu, mọi cuộc trò chuyện đều đầy hứng thú, mỗi lần gặp gỡ đều mang lại cảm giác mong chờ. Nhưng theo thời gian, những buổi hẹn thưa dần, những câu chuyện ngắn lại và cảm xúc không còn như trước. Như câu chuyện của ông Nguyễn Bá Lập sau 20 năm kết hôn, áp lực công việc và gánh nặng cơm áo gạo tiền đã vô tình tạo ra khoảng cách lớn giữa hai vợ chồng.
Ông Lập chia sẻ: “Cuộc sống gia đình cũng có lúc nắng lúc mưa. Tôi may mắn gặp được người vợ đảm đang, thấu hiểu, là hậu phương tốt để mình lăn xả ngoài xã hội. Ngược lại, tôi tự thấy mình phải có trách nhiệm dành thời gian cùng vợ con chia sẻ những khó khăn, hạnh phúc để cuộc sống tốt hơn”.
Không chỉ những cặp vợ chồng chung sống hàng thập kỷ, ngay cả các bạn trẻ yêu nhau cũng không tránh khỏi quy luật này. Một bạn trẻ giấu tên thừa nhận: “Sau hai năm quen nhau, khi bị cuốn vào bài vở, cuộc sống và lo toan tương lai, mối quan hệ của tụi em trở nên bảo hòa và nhàm chán. Khi nhận ra, tụi em quyết định ngồi lại, hẹn nhau đi công viên, cà phê nhiều hơn để tìm lại sự gắn kết”.
Khi thói quen lặp đi lặp lại hàng ngày thay thế cho cảm giác hồi hộp ban đầu, chúng ta đang vô tình biến một tình yêu từng rất nỗ lực trở thành một lối mòn nhàm chán. Để cứu vãn tình thế, các chuyên gia tâm lý cho rằng sự chủ động là yếu tố tiên quyết.
PGS.TS Bùi Kim Hiếu cho rằng: “Chúng ta cần phải chủ động tự tạo ra những trải nghiệm mới cùng nhau. Ví dụ như cùng tham dự một khóa học kỹ năng, thay đổi một địa điểm hẹn hò mới, hoặc cùng nhau đi du lịch. Những điều này sẽ kích thích não bộ sản sinh ra hóc-môn hạnh phúc, giúp xóa bỏ sự nhàm chán và gắn kết đôi lứa như thuở ban đầu”.
Một mối quan hệ bền vững giống như một cái cây, nếu không được tưới nước mỗi ngày thì chắc chắn nó sẽ bị héo úa. Tuy nhiên, việc chăm sóc này không đòi hỏi những điều to tát hay xa xỉ, mà nó bắt đầu từ chính những hành động giữ lửa rất nhỏ nhặt nhưng đều đặn.
Đừng đợi đến khi tình cảm nguội lạnh hoàn toàn, xuất hiện những dạn nứt lớn thì mới cuống cuồng tìm cách cứu vãn. Một lời hỏi han ân cần, một sự lắng nghe chân thành, một lời động viên hay đơn giản là một khoảng thời gian ngắn dành trọn vẹn cho nhau (không điện thoại, không công việc) chính là chất keo dính tốt nhất.
Không ai có thể giữ cho một mối quan hệ luôn mới mẻ nếu chỉ trông chờ vào cảm xúc tự nhiên ban đầu. Không có mối quan hệ nào tự nhiên bền vững nếu thiếu sự vun đắp từ cả hai phía. Giữ lửa cho một mối quan hệ đôi khi chỉ bắt đầu từ sự quan tâm chân thành và những khoảnh khắc sẻ chia trong cuộc sống thường ngày.
Hãy nhìn lại người đồng hành bên cạnh mình ngay hôm nay, chủ động xuất hiện một cách trọn vẹn và trao đi những cử chỉ yêu thương nhỏ bé nhất – đó chính là bí quyết để ngọn lửa hạnh phúc luôn cháy mãi.
Clip: https://www.youtube.com/watch?v=CaAl_aIpauY&feature=youtu.be
Gia đình – ‘Chìa khóa’ đẩy lùi trầm cảm ở trẻ
Trong cuộc sống hiện đại, trầm cảm đang dần trở thành một vấn đề đáng lo ngại khi nó không chỉ xuất hiện ở người trưởng thành mà ngày càng gia tăng ở trẻ em. Đáng nói, giữa những áp lực bủa vây từ học tập, kỳ vọng và các mối quan hệ, tổn thương tinh thần của trẻ rất khó nhận biết bằng mắt thường. Đôi khi, điều các em cần nhất chỉ là một lời hỏi han, một sự lắng nghe từ chính gia đình.
Trầm cảm không phải là một biến cố lớn ập đến ngay tức thì, mà là kết quả của những áp lực rất nhỏ tích tụ từng ngày. Đó là áp lực học tập, điểm số, gánh nặng tài chính, nỗi sợ bị bỏ lại phía sau, hay sự kỳ vọng vô hình từ phía cha mẹ. Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng vô tình tạo nên những áp lực tâm lý khi trẻ hàng ngày phải nhìn thấy cuộc sống hoàn hảo của người khác, từ đó dễ nảy sinh cảm giác thua kém, cô đơn và mất giá trị.
Điều nguy hiểm nhất của trầm cảm ở trẻ em chính là sự “ẩn mình”. Nhiều trẻ bị trầm cảm bên ngoài vẫn xuất hiện rất bình thường, vẫn cười nói, đi học mỗi ngày nhưng sâu bên trong đã hoàn toàn kiệt quệ năng lượng sống. “Em thấy khá ngột ngạt, mỗi ngày thức dậy giống như đang chạy đua vậy. Học hành, điểm số, kỳ vọng của gia đình… Nhiều lúc em mệt nhưng không dám nói. Ba mẹ nghĩ em vẫn bình thường vì em ít khi thể hiện cảm xúc, về nhà vẫn cười, vẫn ăn cơm cùng mọi người nhưng thật ra trong đầu lúc nào cũng căng thẳng”, một học sinh nghẹn ngào chia sẻ.
Nhiều bậc cha mẹ thường vô tình ngó lơ hoặc nhầm lẫn các dấu hiệu trầm cảm của con với sự thay đổi tâm lý thông thường ở tuổi dậy thì. Các chuyên gia y tế chỉ ra những biểu hiện bất thường mà phụ huynh cần đặc biệt lưu tâm: Vui buồn bất chợt, dễ tủi thân, cáu gắt, chán ghét những bộ môn nghệ thuật, thể thao hay sở thích mà trước đây mình từng rất đam mê; Đóng cửa ở trong phòng, ngắt kết nối với người thân và bạn bè, từ chối giao tiếp; Mất ngủ kéo dài, bỏ ăn hoặc đột ngột ăn quá nhiều; Trẻ thường xuyên nói những câu như “Con không có giá trị”, “Con sống không biết để làm gì”, hoặc có những góc nhìn rất bi quan về mọi người xung quanh.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thúy khuyến cáo: “Nếu cha mẹ chịu khó quan sát thì việc nhận ra các dấu hiệu này không hề khó. Nếu các biểu hiện bất thường kể trên kéo dài trên hai tuần và gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập cũng như cuộc sống của trẻ, cha mẹ cần đưa con đến gặp các chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám kịp thời”.
Khi trẻ rơi vào trầm cảm, vai trò đồng hành của gia đình trong quá trình trị liệu là cực kỳ quan trọng. Tình yêu thương và sự thấu hiểu từ cha mẹ chính là bệ đỡ giúp con kết nối lại với cuộc sống, tìm lại giá trị bản thân. Để giúp con vượt thoát khủng hoảng, các chuyên gia đưa ra 3 lời khuyên cốt lõi dành cho phụ huynh: Tuyệt đối không dùng những lời nói mang tính sát thương. Khi thấy con ủ rũ, cha mẹ không nên nói những lời như: “Con yếu đuối quá, mạnh mẽ lên”, hoặc lấy hoàn cảnh của người khác ra để so sánh. Những lời phán xét này không giúp ích gì, trái lại còn khiến trẻ thu mình hơn, cảm thấy bản thân vô dụng và nảy sinh tâm lý có lỗi với cha mẹ. Thay vào đó, hãy dùng những lời động viên, khích lệ nhẹ nhàng. Dành sự hiện diện trọn vẹn cho con: Một đứa trẻ đang bị tổn thương tinh thần rất cần sự ở bên của đấng sinh thành. Cha mẹ không cần phải nói quá nhiều hay cố nhồi nhét lý thuyết. Đôi khi chỉ cần dành thời gian đưa con đi ăn, đi chơi, tham gia các sinh hoạt tập thể hoặc làm những việc con thích để giúp con kết nối lại với thế giới xung quanh một cách tự nhiên nhất.
Cội nguồn của trầm cảm thường là sự mất kết nối, đẩy đứa trẻ vào cảm giác cô độc vì nghĩ không ai hiểu mình. Cha mẹ hãy kéo con lại gần bằng những hành động cụ thể thể hiện sự đồng hành: một cái ôm ấm áp, một ánh mắt quan tâm chân thành, hoặc chỉ đơn giản là những cuộc trò chuyện “linh tinh”, không áp lực.
Trầm cảm không phải là sự yếu đuối, đó là một căn bệnh về sức khỏe tinh thần cần được thừa nhận và điều trị đúng cách. Không có sự chữa lành nào tuyệt vời hơn sự đồng hành của gia đình. Mỗi chúng ta sẽ dành nhiều thời gian hơn nữa cho người thân, đặc biệt là trẻ em, để các em không bao giờ phải âm thầm đối diện với những giông bão tâm lý một mình.
Clip: https://www.youtube.com/watch?v=YJLMnCJuKOk
Câu Chuyện Cuộc Sống là chương trình có thời lượng 7-9 phút khai thác thông tin đa chiều, khách quan về các vấn đề đời sống xã hội đang được công chúng quan tâm. Bằng những cuộc đối thoại ngắn kết hợp video dàn dựng, phóng sự phản ánh, Câu Chuyện Cuộc Sống làm khơi gợi lên những chủ đề đang được xã hội quan tâm như: đạo đức gia đình, trách nhiệm với xã hội, pháp luật, pháp lý, văn hóa, an toàn sống của những cá nhân, tập thể điển hình,…
Bên cạnh đó, Câu Chuyện Cuộc Sống còn chia sẻ những ý kiến phân tích, đánh giá từ các chuyên gia, những suy ngẫm, trăn trở về các sự kiện, vấn đề trong xã hội đã, đang và sẽ diễn ra; Đồng thời, chương trình còn tạo nên kênh thông tin phản biện, định hướng dư luận xã hội, mang đến những kỳ vọng về sự tốt đẹp, an lành và hướng thiện.
Câu Chuyện Cuộc Sống phát sóng vào lúc 19:50 Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu hàng tuần trên kênh THVL1. Chương trình do Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long phối hợp Jet Studio thực hiện.
Gia Anh
