Giữa lúc các công cụ AI mới thi nhau xuất hiện mỗi ngày, việc người dùng phổ thông cảm thấy ngợp và loay hoay là điều khó tránh khỏi. Vấn đề không còn là AI làm được gì, mà là chúng ta biết cách dùng nó đến đâu.
Ứng dụng AI vào đời sống
Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, trí tuệ nhân tạo (AI) từ một khái niệm công nghệ xa lạ, đã trở thành chủ đề xuất hiện thường xuyên mỗi ngày. Từ khi ChatGPT được OpenAI giới thiệu vào cuối năm 2022, làn sóng AI tạo sinh đã bùng nổ trên toàn cầu, kéo theo hàng loạt công cụ mới ra đời với tốc độ chóng mặt.
Chúng ta vốn đã quen với những AI hoạt động ngầm như thuật toán gợi ý của Google hay Netflix. Nhưng với AI tạo sinh (như ChatGPT hay Gemini), câu chuyện đã hoàn toàn khác: Công nghệ giờ đây biết ‘đối thoại’ và trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo. Vấn đề là, chúng ta phải biết cách ‘ra lệnh’ cho nó.
Đó cũng là nền tảng của cuốn sách “Làm chủ AI” (tựa gốc: “AI for Life”) của Celia Quillian – chuyên gia về AI và chiến lược marketing tại Atlanta, đồng thời là người sáng lập kênh @SmartWorkAI trên TikTok và Instagram với hàng trăm nghìn người theo dõi.
Cuốn sách hướng dẫn cách để bất kỳ ai cũng có thể sử dụng được AI, giúp người bình thường giải quyết nhanh gọn những công việc, tiết kiệm thời gian và bớt đi áp lực mỗi ngày.
“AI không chỉ là một từ khóa đang thịnh hành mà còn là một công nghệ đang phát triển với tốc độ chóng mặt và hiện vẫn còn trong giai đoạn đầu được ứng dụng rộng rãi. Tuy vậy, chỉ trong một thời gian ngắn nữa thôi, AI sẽ trở nên quen thuộc trong mọi khía cạnh đời thường, như cách Internet từng làm,” Celia Quillian nhận định.
Thị trường hiện không thiếu sách về AI, nhưng đa phần đều nặng tính hàn lâm hoặc vạch ra những chiến lược vĩ mô cho doanh nghiệp. ‘Làm chủ AI’ lấp đầy khoảng trống đó bằng một góc nhìn thực dụng hơn: dành cho dân ngoại đạo. Cuốn sách đóng vai trò như một cẩm nang vỡ lòng, giúp cho bất kỳ ai cũng biết cách sử dụng công cụ này.
Cuốn sách được cấu trúc thành hai phần chính, dẫn dắt người đọc từ nền tảng lý thuyết đến ứng dụng thực tiễn. Phần đầu giới thiệu nền tảng về AI tạo sinh: cách các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vận hành, điểm mạnh, hạn chế và những nền tảng phổ biến hiện nay như ChatGPT, Google Gemini, Microsoft Copilot, Claude hay Perplexity AI. Thay vì diễn giải bằng ngôn ngữ kỹ thuật nặng nề, tác giả trình bày theo hướng trực quan, giúp người đọc hình dung AI như một công cụ giao tiếp cần được “hướng dẫn” đúng cách.
Phần trọng tâm của cuốn sách nằm ở nửa sau, nơi tác giả đưa ra hàng trăm ví dụ và câu lệnh mẫu đưa ứng dụng AI vào đa dạng lĩnh vực đời sống: từ lên kế hoạch du lịch, tìm kiếm công thức nấu ăn, quản lý tài chính cá nhân, chuẩn bị hồ sơ xin việc, học ngoại ngữ, cho đến chăm sóc sức khỏe và xây dựng các mối quan hệ. Mỗi chủ đề đều kèm theo hướng dẫn chi tiết, câu lệnh có sẵn và các mẹo tùy chỉnh linh hoạt, giúp người đọc có thể áp dụng ngay lập tức mà không cần qua bất kỳ khóa đào tạo kỹ thuật nào.
Ngoài kỹ năng đặt câu lệnh, sách còn hướng dẫn khai thác các tính năng cao cấp, biến chúng thành những trợ lý mẫn cán, sẵn sàng xử lý file dữ liệu cồng kềnh hay tóm tắt hàng tá tài liệu PDF chỉ trong nháy mắt. Đây là những công cụ có thể hỗ trợ đáng kể cho công việc và học tập nếu được chúng ta sử dụng đúng cách.
Chất lượng AI phụ thuộc vào kỹ năng viết prompt
Một trong những nội dung nổi bật nhất của “Làm chủ AI” là kỹ năng viết câu lệnh (prompt). Chất lượng phản hồi của AI phụ thuộc vào việc bạn truyền đạt thông tin rõ ràng và cụ thể đến mức nào trong câu lệnh của mình.
Theo đó, một câu lệnh hiệu quả cần có ba yếu tố: ngữ cảnh cụ thể, hành động rõ ràng và mục tiêu xác định. Người đọc được hướng dẫn cách cung cấp đủ thông tin nền để AI hiểu tình huống, cách sử dụng động từ phù hợp như “tóm tắt”, “phân tích”, “gợi ý”, “đóng vai”, cũng như cách mô tả kết quả mong muốn bằng những tiêu chí cụ thể như “ngắn gọn”, “chuyên sâu” hay “dễ hiểu”…
Cuốn sách cũng giới thiệu nhiều kỹ thuật nâng cao như “xếp lớp câu lệnh”, một phương pháp chia yêu cầu phức tạp thành nhiều bước liên tiếp để AI xử lý hiệu quả hơn. Tác giả nhấn mạnh rằng người dùng không cần cố viết một câu lệnh hoàn hảo ngay từ đầu, họ hoàn toàn có thể tiếp tục bổ sung yêu cầu trong cùng cuộc trò chuyện để AI tinh chỉnh kết quả theo mong muốn.
Tác giả không cố ‘bơm thổi’ AI trở thành công cụ siêu năng lực thay thế con người. Thay vào đó, bà thẳng thắn chỉ ra những điểm mù của công nghệ này, như việc AI bịa thông tin, thiên kiến hay nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân, hoặc những vấn đề đạo đức liên quan đến nội dung do AI tạo ra…
Cách tiếp cận thực tế này giúp độc giả tỉnh táo hơn: Dùng AI như một công cụ đắc lực để tối ưu hiệu suất, thay vì mù quáng phụ thuộc và để công nghệ dắt mũi.
Không sa đà vào mớ lý thuyết công nghệ khô khan, ‘Làm chủ AI’ chọn cách tiếp cận đi thẳng vào vấn đề: Dùng thế nào cho được việc. Cuốn sách không ép bạn phải trở thành chuyên gia, mà chỉ đơn giản giúp mỗi người biết cách sử dụng AI như một trợ thủ hỗ trợ công việc, giảm tải các tác vụ lặp lại và tạo thêm khoảng thời gian cho chính mình.
Như tác giả đã nói: “AI sẽ còn gắn bó lâu dài với chúng ta, vì thế, bạn nên học cách tận dụng sức mạnh của AI. Làm chủ AI sẽ trang bị cho bạn kiến thức và sự tự tin để tạo ra những câu lệnh hiệu quả, phù hợp với nhu cầu riêng và biến AI tạo sinh thành một trợ thủ đắc lực của bạn. Hãy bắt đầu hành trình “huấn luyện” AI để tinh giản công việc, nhẹ gánh việc nhà, khơi nguồn sáng tạo và tận hưởng món quà mang tên ‘thời gian rảnh’”.
* Về tác giả:
Celia Quillian đã được các kênh uy tín như Time, Axios, New York Post, The Wall Street Journal và Today Show mời chia sẻ với tư cách là chuyên gia về trí tuệ nhân tạo. Là người sáng lập kênh TikTok và Instagram nổi tiếng @SmartWorkAI, cô đã hướng dẫn những cách vô cùng đơn giản và thiết thực để giúp hàng trăm ngàn người theo dõi có thể ứng dụng AI vào công việc và cuộc sống hằng ngày. Cô cũng thường xuyên tổ chức những buổi hội thảo về AI tạo sinh để chia sẻ kinh nghiệm cho cả sinh viên lẫn người đi làm.
Celia Quillian có bằng cử nhân của Đại học Wake Forest và bằng MBA của Trường Kinh doanh Goizueta thuộc Đại học Emory. Hiện cô là một chuyên gia hàng đầu về AI và chiến lược marketing trong cộng đồng công nghệ tại Atlanta.
Bảo Hà
